فرهنگی سیاسی اجتماعی

طایفه تیرتاجی (نگین تاجی) که گاها از آن به ایل هم یاد می گردد دارای هشت تیره در بویراحمد و خارج از آن است.

این طایفه بعد از سررود و شهر یاسوج در شهرستان ممسنی به ویژه منطقه رستم و شهر مصیری دارای بیشترین جمعیت می باشند. (نظری ،امین.تیر91

دکتر جواد صفی نژاد استاد برجسته تاریخ و جامعه شناسی در اظهار نظر خود  تیره های(صیدالی-اولادنبی-محمدصادقی-حاجتی) همچنین تیره های(امیر-حاتم-مادوانی-محمودآبادی) را برای طایفه تیرتاجی ذکر نموده ولی امیرها را میتوان در زمره تیره های اصلی تیرتاجی به حساب آورد چون  با بررسی شجره نامه آنها سابقه سکونت آنها همچون تیره های اصلی است و ثانیا از نظر تژادی سایر تیره های تیرتاجی مانند صیدالی ها و اولاد نبی،حاجتی و محمدصادقی نیز امیر هستند.(رجوع شود به کتاب عشایر مرکزی ایران.دکتر جواد صفی نژاد) . انتساب عنوان امیر به دلیل ارتباط و پیوستگی نژادی انها با امرای سلسله اتابکان لر بزرگ ساکن در ایزه و مال میر است که تا اوایل صفویه در ایکه قدرت بودند می باشد. (نظری ،امین.تیر91

قرائن و شواهد زیادی در رابطه با مهاجرت این قوم از سرزمین بختیاری(ایزه و مال میر) به کوهستان بویراحمد وجود دارد اما با یک  کنکاش و بررسی دقیقتر در باب اسامی تیرتاجی و نگین تاجی مشخص  می شود که نگین تاجی ها از زمان قبل از اسلام  در بویراحمد زیست داشته و از  اقوام بومی سرزمین بویراحمد هستند.وجود تیر و طایفه کهن یاسیچی که نام یاسوچ از آن مشتق گردیده گواهی بر  این مدعاست .اولین سکونتگاه طایفه تیرتاجی در بویراحمد منطقه ییلاقی زردک است. قبرستان و سایر آثار به جای مانده از دوران باستان بیانگر هویت تاریخی این قوم است و دارای بیشترین مسیرکوچ و ایل راه (از دامنه های دنا تا حوالی گچساران و زیدون بهبهان) می باشند. همچنین از قسمتهایی از مناطق رستم و ممسنی نیز بعنوان قشلاق استفاده می کنند.

این طایفه از طوایف مهم بویراحمد است و بیشترین نقش را از نظر فرهنگی و اقتصادی  داراست. طبق اسناد و مدارک موجود، تیرتاجی ها از پیشگامان اصلاحات ارضی در کهگیلویه و بویراحمد هستند و این موضوع به قبل از انقلاب سفید محمدرضاشاه پهلوی برمی گرد.(نظری ،امین.تیر91

محمود باور در این باره می نویسید:

نگین تاجی که بین خودشان به تیرتاجی معروف می باشند طایفه بزرگی است که دارای حشم و گله فراوان هستند و از سایرین آرامتر می باشند.(نظری ،امین.تیر91)

......................................................................................................................

 تیره صیدالی بزرگترین تیره تیرتاجی است و دارای بیشترین جمعیت و آبادی می باشد صیدالی ها در شهر یاسوج و روستاهای اطراف همچمون بازرنگ(علی آباد-کریم آباد-خلف آباد) و بلکو،کردلاغری،شرف آباد و بنسنجان و سرآبتاوه ،قلات، تنگ سرخ،اکبرآباد،نجف آباد،مازه خریده،زردک و در شهرستان رستم شامل: کوپن علیا،سفلی و وسطی ، گوراب،کراشو و شهر مصیری ، شهر دوگنبدان، باشت شامل: آبدیگاه ، خان احمد و کلگه امیرشیخی همچنین روستاهای تیرتاج وکلاه سیاه  دشمن زیاری  ممسنی و بردنگان و آهنگری و ماهور ممسنی و تعدادی نیز در ایل قشقایی سکونت دارند.بخشی از جمعیت روستای آرند چرام از صیدالی های اصیل می باشند. نیای این مردم امیر صیدال فرزند امیر زالی نام دارد و در قبرستان قدیمی زردک مدفون است. دارای سنگ قبری بزرگ و کشیده چهارتراش است که ظاهرا قبلا به صورت عمودی نصب بوده و و هم اکنون از نقوش و حجاری های آن چیزی باقی نمانده و در ضلع شمالی قبرستان در کنار درخت بلوطی به در خاک آرمیده. (نظری ،امین.تیر91

 صیدالی دارای دو گروه پسری و دختری منتسب به امیرصیدال می باشد. (نظری ،امین.تیر91

اولادهای محمدتقی،محمدیوسف، سبزعلی شامل تش های :محمدعلی،علیداد(حسن،حسین،محمد) ،زیلاب و سوزی از اعقاب پسری امیرصیدال می باشند.

محمدتقی فرزند ارشد امیرصیدال بوده و دارای اولاد و اقارب زیادی است که به دلیل کثرت جمعیت و... در مناطق مختلف همچون سررود بویراحمد، ممسنی و رستم، دوگنبدان و باشت و چرام آند ساکن و مشتمل بر خانواده های زیر هستند:

(نیکنام در مصیری، زادی نگین تاج و بهنام پور در قلات، نظری،رضایی،علیزاده و غلامی در علی آباد و شهر دوگنبدان، کرمی برز آباد در حومه یاسوج، پناهی و رنجبر در کردلاغری و اطراف باشت، نگین تاجی در کوپن و شکری و نوروزی و... در آرند چرام) (نظری ،امین.تیر91

اولاد محمدیوسف(شامل سه تش کاعلی پناه و کاگنجعلی و کاابوطالب است. کا علی پناهی ها در مازه خریده و قلات، کاگنجعلی ها دراکبرآباد یاسوج وبردنگان و نورآباد ممسنی، کا ابوطالبی ها ساکن در ایل قشقایی، طایفه کشکولی مناطق ماهور میلاتی و دشت ارژن)

تش محمدعلی(شامل فامیل های منصوری،محمدی،محمدیان، رحیمی ،کریمی ساکن در کریم آباد و علی آباد و خلف آباد)

تش علیداد(ساکن در یاسوج روستاهای قلات و بلکو شامل فامیل های:محمدی،نگین تاجی،نیکنام،حسن پور،یزدانپناه،محمدپور،حسین پور،سیاوش جو،حسینی،حسینیان،جاودان و ...)

تش زیلاب (ساکن در یاسوج روستای کریم آباد شامل فامیل های عباسی،بهرامی ، بخشایی و روستا)

تش سوزی (ساکن در یاسوج روستای علی آبادشامل فامیل کریمی،احمدی و غلامی )

همچنین عمویی ها (ساکن در خلف آباد یاسوج  مشتمل بر خانواده های نیکزاد، حسین زاده،رحیمی و کریمی، جانی نژاد و ...، در کوپن سفلی شامل خانواده های :عزیزی، محمدی ، بخشایی و نیک نژاد و ... ، در تنگ سرخ شامل خانواده های: مرادی و مرادیان،افشون، صفایی و.... ، تعدادی با نام فامیل ایلونی در روستای قندیل چنارشاهیجان شهرستان کازرون، تعدادی با نام فامیل عباسی در فیروزآباد فارس، تعدادی در آلونی بختیاری،تعدادی نیز در مناطق بکش و جاوید ممسنی ، تعدادی نیز در خشت کازرون )

اولاد شیخ علی(خانواده های اکبری ، حسینزاده ،زارع و میهن خواه و اولاد کا طاهر و مراد حاصلی ها ساکن در اکبرآباد یاسوج) (نظری ،امین.تیر91)

اولاد علی(ساکن مازه خریده و زردک و مشتمل بر خانواده های نگین تاجی،زمانی،قیصری، عسکریان،عسکری و عسکرپور، عزیزی ، قلی پور و خلقی پور، نیک نژاد و رمضانی)

اولاد عزیز(خانواده های عزیزی و افشون و... ساکن در کوپن وسطی) (نظری ،امین.تیر91)

سه گلی ها(ساکن در نجف آباد مشتمل بر خانواده های باقری،باقرپور،باقری نسب، زاده باقری، باقرنیا، باقری فرد، باقریان،قربانی،دهقان،صادقی و ... بخشی نیز در روستای غضنفرخانی کاکان متشتمل بر خانواده ای نیکبخت، ستوده، مصلحی،باستانی و... همچنین نظری و مردانی  در علی آباد و ....)

از اولاد و اعقاب امیر صیدال می باشند که همگی به صیدالی اشتهار دارند و در جوار همدیگر به زندگی مشغولند. (نظری ،امین.تیر91

اولاد  نادعلی شامل فامیل نادری ساکن در وزگ یاسوج، جمشیدی در مازه خزیده  و زردک، نوروزی در خان احمد باشت و جوغوره یاسوج،قوامی در تلخسرو.

اولاد شاه مراد  شامل فامیل مرادی ساکن در مازه خریده و قلات و کوپن.

اولاد کاطاهرشامل فامیل طاهری،صدر و ارشدی ساکن در اکبرآباد یاسوج.

اولاد مرادحاصل شامل فامیل بزرگ مرادی ساکن در اکبرآباد یاسوج و ...

فامیل رجب پور و کاظم پور در مازه خریده.

تعدادی از بزرگ زادگان با نام حسن پور ، سلیمانی ، آرامشیان و صفایی که از قدیم الایام در ایل حضور دارند.

چهارلنگ ها شامل فامیل محمدپور در قلات و بعضا بنام چهارلنگ در شرف آباد.

اولاد عزیز در زمان ولیخان ایل بیگی به سرپرستی کربلایی ممد از سررود به جنجان ممسنی کوچ کردند و در زمان کریم خان بویراحمدی ، پس از بیست سال به بویراحمد برگشتند اما پس از مدت زمان کوتاهی مجددا به کوپن رستم مسنی کوچ کرده و دارای آب و خاک شدند و تاکنون در آنجا بصورت دائم اقامت دارند.

......................................................................................................................

مرکز اصلی تیره اولاد نبی در روستای چنارستان یاسوج ودهستان گرمسیری لیشتردوگنبدان می باشد. چند خانواده درکاکان، اکبرآباد وسپیدار بویراحمد و گوراب و دزک رستم و اطراف شهر نور آباد به سر می برند. نبی فرزند امیرزالی و برادر صیدال  بوده ونیای مشترک تیره اولاد نبی می باشد. (نظری ،امین.تیر91) این تیره مشتمل بر چند اولاد است از جمله:اولاد کانجف، اولاد کاسلیمان،اولاد کامحمدسلیح و اولاد کاسیداحمد.(نظری ،امین.تیر91)

......................................................................................................................

 تیره حاجتی  در شرف آباد و مداب دارای آب و خاک بوده و بخشی از آنها نیز درروستای محمود آباد یاسوج و اطراف یاسوج, آبدیگاه باشت و دژسلیمان دوگنبدان و شهر مصیری ساکن هستند. همچنین دارای یک آبادی درکنار کوه خائیزدهدشت می باشند. (نظری ،امین.تیر91

جد مردم این تیره شرون نام دارد و دارای دو فرزند بنام های امیرحاجتی و امیر بردعلی است و به دلیل ارشدیت امیرحاجتی  به حاجتی تخلص یافته اند و احتمالا با (شرونی های)  بویراحمد سفلی و دهدشت دارای ارتباط نژادی می باشند. تیره حاجتی شامل پنج اولاد به اسامی:کاجونباز،کاعلیداد،کابردعلی،کاکرمعلی و کاغلامعلی است. تعدادی از خانواده های تیره ایلون از طایفه کشلولی ایل قشقایی ساکن در روستای باستانی قندیل در چنارشاهیجان شهرستان کازرون و سایر مناطق اطراف کازرون از وابستگان این تیره هستند. (نظری ،امین.تیر91)

یئلاق این طایفه در بید سردره، مداب علیا و سفلی و قشلاق آنها در دره لا ،خالصه و تنگ دالی دوگنبدان می باشد.

......................................................................................................................

تیره محمد صادقی در دولت آباد وکاکان یاسوج و رودبار همایجان از توابع شهرستان سپیدان وهمچنین روستای خواجه جمالی ازتوابع دهستان خشت کازرون ، روستاهای گوراب و بعضا شوسینی و بابامیدان رستم، جنجان  و تیرتاج دشمن زیاری ممسنی ، بیضاء و کامفیروز فارس و بخشی نیز در باشت (گوهرگان و دیگر مناطق) و شهر دوگنبدان زندگی می کنند.  می گویند از کوهیان بختیاری به بویراحمد آمده اند.

(از ایذه مالمیر به کوهیان لردگان و مال خلیفه سپس به دمرود و در نهایت به سررود بویراحمد ).  

مردم روستای کوهین فارس(کهین) از این تیره هستند. تمام محمد صادقی ها تا زمان ناصرالدین شاه قاجار در کنار هم  به سر می بردند که از آن تاریخ به بعد به دلایلی مانند توسعه طلبی های ارضی و ازدیاد جمعیت بخشی از آنها به خارج از بویراحمد  مثل کاکان و شمال فارس شامل کوهیون اردکان و دشمن زیاری ممسنی، بیضا و کامفیروز، باشت و صحرای خشت و همچنین (محمودآباد یاسوج، سروک و تنگ سرخ) بویراحمد رفتند  که به کوهینی معروف هستند.(نظری ،امین.تیر91

وجود سندی مکتوب نکاشته شده بر پوست آهو  مربوط به سال1028 ه ق و دوران صفوی به امضاء بزرگان این طایفه و حاکم وقت شولستان، حاکی از تملک بخشی از اراضی سررود( بلکو تا آب نهر) توسط سه برادر بنامهای محمد صادق،محمد امین و محمدرحیم  فرزندان امیرغلام بن امیر شاه محمد تیرتاجی است.(نظری ،امین.تیر91)

تیره محمدصادقی هم اکنون به سه اولاد محمدکریم-رمضان و ملاصیدال تقسیم می شود . اولادهای محمدکریم و رمضان از فرزندان محمدامین  و اولاد صیدال از فرزندان محمد رحیم  و کوهینی های ساکن در کاکان و سایر مناطق فارس و خشت کازرون (خانواده محمدصادقی) و باشت(خانواده تاجگردون، گوهرگانی، قربانی و ...)  و صحاری کامفیروز همچنین (محمودآباد یاسوج، سروک و تنگ سرخ) بویراحمد از اولاد و اقارب محمد صادق می باشند و به واسطه ارشدیت و بزرگتر بودن محمدصادق ، همگی به محمدصادقی معروف شده اند.این تیره دارای تعداد زیادی وابسته است(خالو و خواهرزا) که در بین آنها زندگی  می کننند. محمدصادقی های روستای رودبال سپیدان از اولاد رمضان و محمدصادقی های گوراب رستم بیشتر اولاد رمضان و صیدال هستند.(نظری ،امین.تیر91)

اشخاص بزرگی همچون ملاصفدر رمضانی، کا امیر صادقی و ملا نورالله رحیمی از کدخدایان و بزرگ منشان و معاریف محمدصادقی های دولت آباد هستند. ملا نورالله رحیمی به دلیل ارتباط تنگاتنگ با خوانین منطقه نقش محوری در سیاست ایلی داشت چه در طایفه نگین تاجی ، چه در ایل بویراحمد و ایلات مجاور.

قشلاق این طایفه در زمان کوچ به ترتیب اولاد ملا صیدال در گچ عوض دوگنبدان، اولاد محمدکریم در دشت گز و اولاد رمضان در کوه دین و بلیسک دوگنبدان بوده و یئلاق سرحدی آنها مناطق سررود، برد گنجی،سنگ منگ،دره گرم، آب نهر، چم غنی، آب نفتی و... در بویراحمد می باشد. (نظری ،امین.تیر91

 .....................................................................................................................

تیره یاسیچی  از ساکنین بومی شهر یاسوج  واز قدیمی ترین سکنه بومی شناخته شده بویراحمد هستند و نام شهر یاسوج از ده یاسیچ بنام این تیره گرفته شده دارای چند فامیل وابستگانی به نامهای کیامرثی و فرامرزی ،رستمی،حیاتی و خورشیدی هستند که از زمان قدیم در این منطقه به عمران و آبادی  و کشاورزی مشغول بوده اند. جوی های آبی معروف به جدول قدم و جدول فرامرزی که سراب آنها در تنگه آبشار یاسیچ است توسط افرادی از این طایفه در ازمنه قدیم ایجاد گردیده.(نظری ،امین.تیر91)

بنابر نظر مطلیعین محلی و به نقل از فارسنامه ناصری نیازخان (حاج نیاز یاسیچی)سرسلسله خوانین اردکان فارس از این تیره می باشد.(فارسنامه ناصری: یاسیچ روستایی از قریه تل خسروی)

 تعداد زیادی از یاسیچی ها در دهستان خشت  همچنین  شهرستان رستم شامل: مصیری،جعفرآباد و بابامیدان  وکامفیروز  و همایجان فارس ساکن هستند. تعداد زیادی نیز در سال1070 ه ق به همراه ملا فریدون لر به گله دار رفته اند و در آنجا ساکن شده اند.(نظری ،امین.تیر91)  

 ....................................................................................................................

 تیره امیر سه اولاد هستند به نامهای (شاپور - فرج - حبیب ) و به ترتیب اولاد در یاسوج امیری (ده یاسیچ) وسالم آباد، روستای کردلاغری و شرف آبادامیری وبخش زیادی از آنها نیز سابقا به فارس شامل دشمن زیاری ممسنی(روستای تیرتاج) و کامفیروز(خانیمن و مهجن آباد) ، تعداد کمی هم به بیضاء(روستای امیرآباد و تخته سنگ) و همچنین خشت کازرون مهاجرت کرده و اقامت دائم دارند. تعدادی نیز در ایل بختیاری سکونت دارند.(نظری ،امین.تیر91)

امیر های ساکن کامفیروز و بیضای فارس از اولاد شاپور هستند و روزگاری در زیرتل یاسوج ساکن بوده اند.(نظری ،امین.تیر91

 .........................................................................................................

اولاد عالی که به مادوانی  معروفند درروستای مادوان علیا (نشیمنگاه ناصرخان طاهری) زندگی می کنند و بخشی از آنها نیزدردشتروم و روستای نره گاه همچنین دهستان همایجان سپیدان فارس و پشت دنا(آب ملخ" تخت سلیمان وچهارراه سمیرم) به سر می برند.(نظری ،امین.تیر91

 ...................................................................................................................


اولاد حاتم به دلیل سکونت در روستای دهنو به دهنویی معروف بوده و در همانجا سکونت دارند.شواهد حاکی از اسکان دهنویی ها از زمان ملاراه خدا نگین تاجی از معتمدین کریم خان بویراحمدی در این آبادی می باشد.عده کمی از دهنویی ها در سروک،گنجگان و سرآبتاوه سکونت دارند. (نظری ،امین.تیر91

 ...................................................................................................................

تیره محمودآبادی دلیل سکونت در روستای محمودآباد یاسوج(نشیمنگاه محمدحسین خان طاهری) به محمودآبادی معروف شدند.خانواده تاجگردون از این تیره(کوهینی) هستند. قشلاق آنها در مناطق مختلف دوگنبدان به ویژه دشت بلوط  و یئلاق آنها  در ارتفاعات محمودآباد می باشد. (نظری ،امین.تیر91

 ..................................................................................................................

بخشی از نگین تاجی ها (تیرتاجی ها) در گله دار فارس از توابع شهرستان مهر در جنوب استان فارس زندگی می کنند. به اذعان آقای الیاس خان مالک مقدم  ملا فریدون لر سرسلسله خوانین گله دار ازطایفه نگین تاجی بوده که در زمان  حکومت صفوی ها و درسال ۱۰۷۰ هجری قمری هزار خانواده از طوایف کهگیلویه و بویراحمد را  به آن نواحی کوچانده و تا این زمان در آنجا بصورت دائمی  سکونت دارند. (مالک مقدم از خان زادگان و اعقاب ملا فریدون می باشد. (نظری ،امین.تیر91

ساکنین روستاهای "دهنو"بهرستان"هورمه"نوآباد"سرگاه"مزایجان وچاه محمدحاجی از جمله  لرهای کوچنده از گهگیلویه و بویراحمد به گله دار فارس می باشند.(نظری ،امین.تیر91)

 ....................................................................................................................

 وجه تسمیه نگین تاجی

محقق گرامی آقای یعقوب غفاری(از سادات موردرازی بویراحمد وحضرت شاه مختار) درباب کلمه نگین تاجی روایتی به شرح زیر نقل میکند:

زمانیکه کیخسرو پادشاه کیانی در شهر باستانی تل خسرو قصد تاجگذاری داشت,سران همه طوایف را دعوت کرد و تاج پادشاهی توسط رئیس این طایفه به سر کیخسرو گذاشته شد, از آن تاریخ به بعد  به این طایفه"تاجی" گفتند.(نظری ،امین.تیر91) قرنها گذشت تا زمانیکه امامزاده شاه عسکر (پدر امامزاده های بویراحمد سردسیر و مدفون در کریک) به این   منطقه آمد و در دیدار با سران طوایف درباره سوابق آنها سوالاتی کرد. رئیس این طایفه ضمن دادن توضیح درباره عنوان" تاجی" توسط کیخسرو خود را معرفی کرد.شاه عسکرخوشحال شد و با اهداء نگین انگشتری خود به او اعلام کرد که از حالا به بعد نام این طایفه "نگین تاجی" خواهد بود, و از آن تاریخ به بعد این طایفه را نگین تاجی می گویند. (نظری ،امین.تیر91

+ نوشته شده در  ساعت   توسط امین نظری  |